- Bitki Diğer Adları
- Çufa, Kaplan fındığı, Tigernut
- Latince Adı
- Cyperus esculentus L. (Syn.: Chlorocyperus aureus (K.Richt.) Palla ex Kneuck., Pterocyperus esculentus (L.) Opiz)
- Almanca Adı
- Erdmandel
- Arapça Adı
- حب الزلم
- Farsça Adı
- بادام زمینی
- Fransızca Adı
- Souchet comestible
- İngilizce Adı
- Tigernut, Chufa
- İtalyanca Adı
- Zucchetta
- Rusça Adı
- Земляной миндаль
- Yunanca Adı
- Τίγρη καρύδι
- Bulunduğu Yer
- Tarım alanları, kumlu topraklar
- Toplanma Zamanı
- Sonbahar
- Kullanılan Bölgesi
- Yumru (ekstresi hariç)
- Yetiştiği Bölgeler
- Akdeniz, Afrika, Asya
- Bitki Tanımı
- Cyperus esculentus, yumruları besin değeri yüksek, otsu ve çok yıllık bir bitkidir.
- Günlük Kullanım
- Kavrulmuş, kurutulmuş veya içecek (Horchata de chufa) olarak tüketilir.
- Modern Bilimde
- Lif, nişasta ve oleik asit açısından zengindir; prebiyotik özellikleri araştırılmıştır.
- Kullanım Alanları
- Beslenmede atıştırmalık, içecek, un yapımı; gelenekte enerji verici.
- Yan Etkileri
- Aşırı tüketim sindirim sorunlarına yol açabilir.
- Hazırlanış Şekli
- Yumrular kurutularak kavrulur, öğütülerek un veya içecek yapılır.
- Yer bademi
- Azerbaycan Adı
- Yer badamı
- Bitki İçeriği
Yer bademi, Cyperaceae (hasırotugiller) familyasından çok yıllık otsu bir bitkidir. Halk arasında çufa, kaplan fındığı veya tigernut olarak bilinir. Afrika, Akdeniz ve Asya bölgelerinde yetişir. Yumrularından elde edilen tohum benzeri besleyici kısımlar tüketilir. İçeriğinde nişasta, lif, oleik asit, linoleik asit, E vitamini, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve fitosteroller bulunur.
- Bitki Etken Maddesi
Başlıca etken maddeleri oleik asit, linoleik asit, tokoferoller, fitosteroller ve polifenolik bileşiklerdir. Bu maddeler antioksidan, lipid düzenleyici, prebiyotik ve sindirim sistemini destekleyici etkilere sahiptir.
- Bitkinin İlaç Sektöründe Kullanılan Etken Maddesi
Yer bademi yağı, farmasötik ve kozmetik endüstrilerinde taşıyıcı yağ ve nemlendirici olarak kullanılmaktadır. Ayrıca oleik asit ve tokoferol içeriği nedeniyle cilt onarıcı ve antioksidan formülasyonlarda yer alır. Deneysel çalışmalarda hiperlipidemiye karşı doğal bir lipid düzenleyici ajan olarak incelenmektedir.
- Bitki Gıda Takviyelerinde Kullanılan Ekstrakt Maddesi Var mı
Evet. Yer bademi ekstresi, yüksek lif içeriği ve sindirim destekleyici özelliği nedeniyle prebiyotik gıda takviyelerinde kullanılmaktadır. Ayrıca enerji artırıcı ve bağışıklığı destekleyici takviyelerde doğal bitkisel kaynak olarak değerlendirilmektedir.
- Moleküler Biyoloji ve Genetik Olarak Kullanımı Var mı
Cyperus esculentus ekstresi, hücre kültürlerinde lipid metabolizmasını düzenleyen genlerin (PPAR-α, CPT1, FAS) ekspresyonunu modüle ettiği gösterilmiştir. Ayrıca antioksidan savunma genlerinin (Nrf2, SOD, GPx) aktivitesini artırırken inflamatuar genlerin (IL-6, TNF-α) baskılandığı belirlenmiştir.
- Lokman Hekimlerden Kısa Gerçek Formüller veya Kullanımı
İbn-i Sina, yer altı yumrularını 'vücuda sıcaklık ve enerji veren, mideyi yumuşatan' bitkiler arasında zikretmiştir. Davud el-Antaki, çufayı 'bedeni kuvvetlendiren, erkekliği artıran ve sindirimi kolaylaştıran' besinler arasında sayar. Anadolu hekimleri yer bademini sütle kaynatıp enerji verici içecek olarak kullanmışlardır.