- Bitki Diğer Adları
- Şevketibostan, Blessed thistle
- Azerbaycan Adı
- Topdiken
- Latince Adı
- Centaurea benedicta (L.) L. (Syn.: Cnicus benedictus L., Carduus benedictus Garsault)
- Almanca Adı
- Benediktenkraut
- Arapça Adı
- شوكة المباركة
- Farsça Adı
- خار مقدس
- Fransızca Adı
- Chardon béni
- İngilizce Adı
- Blessed thistle
- İtalyanca Adı
- Cardo benedetto
- Rusça Adı
- Бенедиктов чертополох
- Yunanca Adı
- Ευλογημένο γαϊδουράγκαθο
- Bulunduğu Yer
- Tarlalar, yol kenarları
- Toplanma Zamanı
- Yaz aylarında çiçeklenme dönemi
- Kullanılan Bölgesi
- Toprak üstü
- Yetiştiği Bölgeler
- Akdeniz bölgesi, Güney Avrupa, Batı Asya
- Topdiken
BİTKİ TANIMI
Centaurea benedicta, sarı çiçekli, dikenli yapraklara sahip, otsu bir bitkidir.
GÜNLÜK KULLANIM
Çay veya tentür formunda sınırlı miktarlarda kullanılır.
MODERN BİLİMDE
Sesquiterpen laktonlar içerir; sindirim sistemi ve iştah artırıcı etkileri araştırılmıştır.
KULLANIM ALANLARI
Gelenekte sindirim destekleyici; modern kullanımda fitoterapide iştah açıcı ve mide kuvvetlendirici.
YAN ETKİLERİ
Aşırı kullanım mide bulantısı ve kusmaya neden olabilir.
HAZIRLANIŞ ŞEKLİ
Kurutulmuş toprak üstü kısımlar kaynatılarak çay yapılır.
BİTKİ İÇERİĞİ
Topdiken, Asteraceae (papatyagiller) familyasından gelen, Akdeniz bölgesine özgü dikenli ve aromatik bir bitkidir. Şevketibostan olarak da bilinir. İçeriğinde seskiterpen laktonlar (siniyatin, cnicin), flavonoidler, tanenler, lignanlar, uçucu yağlar, triterpenler ve alkaloidler bulunur.
BİTKİ ETKEN MADDESİ
Başlıca etken maddesi cnicin adlı seskiterpen laktondur. Ayrıca flavonoidler (luteolin, apigenin) ve tanenler antioksidan ve antiinflamatuar etkiler gösterir.
BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ
Cnicin bileşiği, karaciğer fonksiyonlarını destekleyen ve safra üretimini artıran özellikleri nedeniyle farmasötik araştırmalarda kullanılmıştır. Topdiken ekstresi, sindirim destekleyici ve detoksifikasyon formüllerinde etken madde olarak değerlendirilmiştir.
BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI
Evet. Centaurea benedicta ekstresi, sindirim sistemini uyarıcı, karaciğer destekleyici ve bağışıklık güçlendirici gıda takviyelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle 'bitter' formülasyonlarının temel bileşenlerindendir.
MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI
Cnicin ve benzeri laktonlar, hücre kültürü modellerinde detoksifikasyon genlerini (Nrf2, GST) aktive etmiş, inflamatuar genlerin (IL-1β, COX-2) ekspresyonunu baskılamıştır. Ayrıca karaciğer hücrelerinde glutatyon üretimini artırarak oksidatif stresin azaltılmasına katkı sağlamıştır.
LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI
İbn-i Sina, Şevketibostan’ı 'karaciğeri kuvvetlendiren, safrayı açan ve mideyi temizleyen' bitkiler arasında tanımlamıştır. Davud el-Antaki, bitkinin kök kaynatmasını karaciğer ve dalak temizliklerinde önermiştir. Anadolu hekimleri, kök ve yapraklarını haşlayarak mide gazı ve sindirim bozukluklarında kullanmışlardır.