Topalak

• Topalak

BİTKİ TANIMI

Cyclamen, kalp şeklinde yaprakları ve pembe-beyaz çiçekleriyle bilinen yumrulu bir bitkidir.

GÜNLÜK KULLANIM

Doğrudan tüketilmez, tıbbi kullanımı kontrollü yapılır.

MODERN BİLİMDE

Triterpen saponinler içerir; antiinflamatuvar etkileri araştırılmıştır.

KULLANIM ALANLARI

Gelenekte romatizma ve sinüzit için; modern kullanımda farmakolojik araştırmalarda.

YAN ETKİLERİ

Yüksek dozda zehirli olabilir, kusma ve mide rahatsızlığı yapabilir.

HAZIRLANIŞ ŞEKLİ

Yumrularından ekstre hazırlanır, haricen veya kontrollü dahilen kullanılır.

BİTKİ İÇERİĞİ

Topalak, Cyclamen cinsine ait, Primulaceae (Çuhaçiçeğigiller) familyasından çok yıllık yumrulu bir bitkidir. Anadolu’da dağlık ve ormanlık alanlarda doğal olarak yetişir. Yumrularında saponinler, triterpenoidler, organik asitler, şekerler ve alkaloid türevleri bulunur.

BİTKİ ETKEN MADDESİ

Başlıca etken maddeleri siklamin (bir triterpen saponin), deglukosiklamin, siklamozitler ve fenolik bileşiklerdir. Bu bileşikler balgam söktürücü, idrar artırıcı ve bağırsak uyarıcı etki gösterir, ancak yüksek dozlarda toksik etki oluşturabilir.

BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ

Siklamin, farmasötik araştırmalarda mukus çözücü ve detoksifikasyon mekanizmaları üzerindeki etkisiyle değerlendirilmiştir. Ancak toksik doz aralığı dar olduğu için modern ilaç sektöründe doğrudan kullanımına izin verilmemektedir. Yine de ekstresi, burun tıkanıklığı giderici bazı burun damlalarında düşük oranda yer almıştır.

BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI

Doğrudan kullanılmaz. Ancak kontrollü ekstraktları, homeopatik formülasyonlarda ve geleneksel fitoterapi ürünlerinde solunum ve sinüs destekleyici olarak çok düşük dozda yer alabilir.

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI

Cyclamen türlerinden izole edilen saponinler, hücre zar geçirgenliğini etkileyen moleküler mekanizmalarıyla araştırılmıştır. Ayrıca siklamin bileşiği, hücre kültürü ortamlarında sitotoksik etkileri nedeniyle kanser hücre hattı çalışmalarında model madde olarak kullanılmıştır.

LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI

İbn-i Sina, topalak benzeri yumrulu bitkileri 'balgamı çözen ve bedeni arındıran' bitkiler arasında tanımlamıştır. Davud el-Antaki, topalak kökünü sirke içinde kaynatıp buruna damlatmanın sinüsleri açtığını belirtmiştir. Anadolu hekimleri kök ezmesini burun tıkanıklığı ve sinüzit için haricen uygulamışlardır.