Zerdali

BİTKİ TANIMI

Kayısı meyvesinin sert kabuklu çekirdeğinin iç kısmında bulunan yenilebilir ve yağlı tohumdur.

GÜNLÜK KULLANIM

Geleneksel olarak birkaç adet tüketilir, fazlası önerilmez.

MODERN BİLİMDE

Amygdalin içeriği nedeniyle araştırılmış, tartışmalı kullanımları vardır.

KULLANIM ALANLARI

Yağı kozmetik ve cilt bakımında, çekirdeği sınırlı miktarda halk arasında kullanılır.

YAN ETKİLERİ

Fazla tüketimi siyanür zehirlenmesine yol açabilir.

HAZIRLANIŞ ŞEKLİ

Yağı soğuk pres yöntemiyle elde edilir, çekirdekleri kurutulup kırılarak iç kısmı çıkarılır.

BİTKİ İÇERİĞİ

Zerdali çekirdeği, Rosaceae (gülgiller) familyasından Prunus armeniaca türünün tohumudur. Anavatanı Orta Asya’dır. Tohumlar acı veya tatlı olabilir. İçeriğinde sabit yağ (%40-50), protein, amygdalin (B17 vitamini olarak da bilinir), saponin, fitosterol, oleik ve linoleik asit bulunur.

BİTKİ ETKEN MADDESİ

Başlıca etken maddesi amygdalin (laetrile) olup, hidrolizi sonucu hidrojen siyanür açığa çıkar. Ayrıca tokoferoller (E vitamini), yağ asitleri ve fenolik bileşikler de etkilidir. Bu bileşenler antioksidan, antikanser ve bağışıklık düzenleyici özellikler taşır.

BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ

Amygdalin, farmasötik araştırmalarda antitümör potansiyeli nedeniyle uzun yıllardır incelenmektedir. Özellikle kontrollü dozlarda kullanıldığında hücre proliferasyonunu baskıladığı ve apoptoz mekanizmalarını tetiklediği gösterilmiştir. Ancak siyanür açığa çıkardığı için doğrudan ilaç formülasyonlarında kullanımı kısıtlıdır.

BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI

Evet, ancak yalnızca tatlı kayısı çekirdeği türevleri kullanılır. Acı çekirdeklerin doğrudan tüketimi toksisite riski taşır. Kontrollü üretimlerde, amygdalin oranı düşürülmüş ekstraktlar antioksidan, cilt yenileyici ve hücre onarıcı takviyelerde yer almaktadır.

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI

Amygdalin bileşiği, hücre kültürlerinde apoptoz genlerini (Caspase-3, Bax, p53) aktive ederken, Bcl-2 geninin ekspresyonunu baskılamıştır. Ayrıca ROS (reaktif oksijen türleri) üretimini artırarak kanser hücrelerinde mitokondriyal yıkımı indüklemiştir. Bu özellikleriyle moleküler biyolojide kanser araştırmalarında referans bileşik olarak değerlendirilmektedir.

LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI

İbn-i Sina, zerdali çekirdeğini 'akciğer balgamını temizleyen ve öksürüğü hafifleten' olarak tanımlar. Davud el-Antaki, 'çekirdeği dövülüp bal ile karıştırıldığında nefes darlığını giderir' der. Anadolu’da kayısı çekirdeği yağı, cilt nemlendirici ve kabızlık giderici olarak kullanılmıştır.