- Bitki Adı
- Zerdali Çekirdeği
- Bitki Diğer Adları
- Kayısı Çekirdeği
- Latince Adı
- Prunus armeniaca semen
- Almanca Adı
- Aprikosenkern
- Arapça Adı
- نواة المشمش
- Farsça Adı
- هسته زردآلو
- Fransızca Adı
- Noyau d’abricot
- İngilizce Adı
- Apricot Kernel
- İtalyanca Adı
- Seme di Albicocca
- Rusça Adı
- Абрикосовая косточка
- Yunanca Adı
- Πυρήνας βερίκοκου
- Bulunduğu Yer
- Anadolu, Orta Asya, İran, Kafkasya
- Toplanma Zamanı
- Yaz aylarında kayısının olgunlaşmasından sonra
- Kullanılan Bölgesi
- Çekirdek içi (badem kısmı), yağı
- Yetiştiği Bölgeler
- Türkiye, Azerbaycan, İran, Orta Asya
- Bitki Tanımı
- Kayısı meyvesinin sert kabuklu çekirdeğinin iç kısmında bulunan yenilebilir ve yağlı tohumdur.
- Günlük Kullanım
- Geleneksel olarak birkaç adet tüketilir, fazlası önerilmez.
- Modern Bilimde
- Amygdalin içeriği nedeniyle araştırılmış, tartışmalı kullanımları vardır.
- Kullanım Alanları
- Yağı kozmetik ve cilt bakımında, çekirdeği sınırlı miktarda halk arasında kullanılır.
- Yan Etkileri
- Fazla tüketimi siyanür zehirlenmesine yol açabilir.
- Hazırlanış Şekli
- Yağı soğuk pres yöntemiyle elde edilir, çekirdekleri kurutulup kırılarak iç kısmı çıkarılır.
- Azerbaycan Adı
- Ərik Çəyirdəyi
- Bitki İçeriği
Zerdali çekirdeği, Rosaceae (gülgiller) familyasından Prunus armeniaca türünün tohumudur. Anavatanı Orta Asya’dır. Tohumlar acı veya tatlı olabilir. İçeriğinde sabit yağ (%40-50), protein, amygdalin (B17 vitamini olarak da bilinir), saponin, fitosterol, oleik ve linoleik asit bulunur.
- Bitki Etken Maddesi
Başlıca etken maddesi amygdalin (laetrile) olup, hidrolizi sonucu hidrojen siyanür açığa çıkar. Ayrıca tokoferoller (E vitamini), yağ asitleri ve fenolik bileşikler de etkilidir. Bu bileşenler antioksidan, antikanser ve bağışıklık düzenleyici özellikler taşır.
- Bitkinin İlaç Sektöründe Kullanılan Etken Maddesi
Amygdalin, farmasötik araştırmalarda antitümör potansiyeli nedeniyle uzun yıllardır incelenmektedir. Özellikle kontrollü dozlarda kullanıldığında hücre proliferasyonunu baskıladığı ve apoptoz mekanizmalarını tetiklediği gösterilmiştir. Ancak siyanür açığa çıkardığı için doğrudan ilaç formülasyonlarında kullanımı kısıtlıdır.
- Bitki Gıda Takviyelerinde Kullanılan Ekstrakt Maddesi Var mı
Evet, ancak yalnızca tatlı kayısı çekirdeği türevleri kullanılır. Acı çekirdeklerin doğrudan tüketimi toksisite riski taşır. Kontrollü üretimlerde, amygdalin oranı düşürülmüş ekstraktlar antioksidan, cilt yenileyici ve hücre onarıcı takviyelerde yer almaktadır.
- Moleküler Biyoloji ve Genetik Olarak Kullanımı Var mı
Amygdalin bileşiği, hücre kültürlerinde apoptoz genlerini (Caspase-3, Bax, p53) aktive ederken, Bcl-2 geninin ekspresyonunu baskılamıştır. Ayrıca ROS (reaktif oksijen türleri) üretimini artırarak kanser hücrelerinde mitokondriyal yıkımı indüklemiştir. Bu özellikleriyle moleküler biyolojide kanser araştırmalarında referans bileşik olarak değerlendirilmektedir.
- Lokman Hekimlerden Kısa Gerçek Formüller veya Kullanımı
İbn-i Sina, zerdali çekirdeğini 'akciğer balgamını temizleyen ve öksürüğü hafifleten' olarak tanımlar. Davud el-Antaki, 'çekirdeği dövülüp bal ile karıştırıldığında nefes darlığını giderir' der. Anadolu’da kayısı çekirdeği yağı, cilt nemlendirici ve kabızlık giderici olarak kullanılmıştır.