- Bitki Adı
- Yüksük Otu
- Bitki Diğer Adları
- Yüksükçiçeği, Digitalis
- Latince Adı
- Digitalis purpurea L.
- Almanca Adı
- Fingerhut
- Fransızca Adı
- Digitale Pourpre
- İngilizce Adı
- Foxglove
- İtalyanca Adı
- Digitale
- Rusça Adı
- Наперстянка
- Yunanca Adı
- Δακτυλίτις
- Bulunduğu Yer
- Avrupa orman açıklıkları, çayırlıklar
- Toplanma Zamanı
- Yaz aylarında
- Kullanılan Bölgesi
- Yaprakları
- Yetiştiği Bölgeler
- Avrupa, Kuzey Amerika, Asya’nın bazı bölgeleri
- Bitki Tanımı
- İki yıllık, gösterişli mor çiçekleri olan, yaprakları uzun ve oval bir bitkidir.
- Günlük Kullanım
- Dozajı çok dikkatli ayarlanmalıdır, genellikle günlük kullanım halk arasında tercih edilmez.
- Modern Bilimde
- Kalp yetmezliği ve aritmi tedavisinde farmakolojik etkileri incelenmiştir.
- Kullanım Alanları
- Kalp ilaçlarında etken madde kaynağı olarak kullanılır.
- Yan Etkileri
- Yanlış kullanımı ciddi kalp problemlerine yol açabilir, zehirlidir.
- Hazırlanış Şekli
- Yapraklarından ekstre hazırlanır, modern farmakolojide standartize edilir.
- Bitki İçeriği
Yüksük otu, Plantaginaceae (sinirotugiller) familyasından, Avrupa kökenli, iki yıllık otsu bir bitkidir. Mor veya pembe çiçekleriyle tanınır. İçeriğinde güçlü kardiyak glikozitler, flavonoidler, saponinler ve fenolik bileşikler bulunur. Bitkinin özellikle yaprakları tıbbi olarak kullanılır. Zehirli olmasına rağmen doğru dozda kullanıldığında kalp kası üzerinde düzenleyici etki gösterir.
- Bitki Etken Maddesi
Başlıca etken maddeleri digitoksin, digoksin, gitoksin ve lanatozid A-E bileşikleridir. Bu glikozitler kalp kasının kasılma gücünü artırır, nabzı düzenler ve kalp yetmezliği tedavisinde kullanılır.
- Bitkinin İlaç Sektöründe Kullanılan Etken Maddesi
Digitalis purpurea, modern tıpta dijital glikozitlerin (özellikle digoksin ve digitoksin) ana kaynağıdır. Bu bileşenler kalp yetmezliği ve atriyal fibrilasyon tedavisinde kullanılan reçeteli ilaçların temelini oluşturur. Farmasötik üretim için bitkiden saflaştırılarak elde edilir.
- Bitki Gıda Takviyelerinde Kullanılan Ekstrakt Maddesi Var mı
Hayır. Zehirli yapısından dolayı doğrudan gıda takviyelerinde kullanılmaz. Ancak laboratuvar ortamında elde edilen saflaştırılmış glikozit türevleri ilaç formunda kullanılır.
- Moleküler Biyoloji ve Genetik Olarak Kullanımı Var mı
Digitalis glikozitleri, Na⁺/K⁺-ATPaz enzimini inhibe ederek hücre içi kalsiyum düzeyini artırır. Bu mekanizma kalp kası kontraktilitesini güçlendirir. Ayrıca kanser hücrelerinde apoptoz (programlı hücre ölümü) indüklediği ve hücre döngüsü genlerinin (p53, Bax, Bcl-2) ekspresyonunu düzenlediği tespit edilmiştir. Moleküler biyolojide kardiyak iyon kanalları üzerine yapılan araştırmalarda model bileşik olarak kullanılır.
- Lokman Hekimlerden Kısa Gerçek Formüller veya Kullanımı
İbn-i Sina, 'kalbi kuvvetlendiren ama ölçüsüz kullanıldığında zararlı olan bitkiler' arasında yüksük otuna benzer nitelikte bitkilerden söz eder. Davud el-Antaki, 'kalbi kuvvetlendirici, nefesi açıcı fakat dozu dikkatle belirlenmeli' bitkilerden bahseder. Anadolu’da bu bitki 'azı panzehir, çoğu zehir' denilerek sadece ehil hekimlerce kullanılmıştır.