Yarpuz

• Yarpuz

BİTKİ TANIMI

Mentha pulegium, kuvvetli aromalı, morumsu çiçekli, çok yıllık bir nane türüdür.

GÜNLÜK KULLANIM

Çay olarak veya baharat şeklinde kullanılır, ancak dikkatli olunmalıdır.

MODERN BİLİMDE

Uçucu yağlar (pulegon) içerir; sindirim ve solunum yolları üzerine araştırılmıştır.

KULLANIM ALANLARI

Gelenekte mide ve bağırsak rahatlatıcı; modern kullanımda fitoterapide sınırlı.

YAN ETKİLERİ

Fazla tüketimi karaciğer için zararlı olabilir, hamilelerde kesinlikle önerilmez.

HAZIRLANIŞ ŞEKLİ

Kurutulmuş yaprakları kaynatılarak çay yapılır veya baharat olarak kullanılır.

BİTKİ İÇERİĞİ

Yarpuz, Lamiaceae (ballıbabagiller) familyasından çok yıllık, aromatik bir bitkidir. Halk arasında filisgin veya su nanesi olarak bilinir. Nemli bölgelerde, dere kenarlarında doğal olarak yetişir. Bitkinin yaprak ve çiçekleri tıbbi olarak kullanılır. İçeriğinde pulegon, menton, limonen, mentol, flavonoidler, tanenler ve organik asitler bulunur.

BİTKİ ETKEN MADDESİ

Başlıca etken maddesi pulegondur. Ayrıca menton, mentol ve limonen gibi uçucu bileşenler antimikrobiyal, spazm çözücü, gaz giderici ve sakinleştirici etkiler gösterir.

BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ

Yarpuz uçucu yağı (Mentha pulegium oil), ilaç sanayisinde öksürük şurupları, inhalerler ve sindirim düzenleyici formülasyonlarda kullanılmaktadır. Pulegon ve menton, farmasötik aromatik ajanlar arasında yer alır. Ancak yüksek dozda karaciğer üzerinde toksik etki gösterebileceğinden kontrollü dozda kullanılır.

BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI

Evet. Yarpuz ekstresi, sindirimi kolaylaştırıcı, gaz giderici ve mide rahatlatıcı gıda takviyelerinde yer almaktadır. Ayrıca doğal nefes ferahlatıcı ve solunum destekleyici ürünlerde yardımcı bileşen olarak kullanılır.

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI

Mentha pulegium uçucu bileşenleri, hücre kültürlerinde antioksidan genlerin (Nrf2, SOD, GPx) aktivitesini artırmış, inflamatuar genlerin (IL-6, COX-2, TNF-α) baskılanmasını sağlamıştır. Ayrıca pulegonun hepatik hücrelerde detoksifikasyon genlerini (CYP450, GST) modüle ettiği belirlenmiştir.

LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI

İbn-i Sina, yarpuzu 'mideyi yumuşatan, gazı gideren ve soğuk algınlığına iyi gelen' otlar arasında zikretmiştir. Davud el-Antaki, yarpuzu 'kadınlarda adet düzenleyici, sinirleri gevşeten ve bedeni ısıtan' bitkilerden biri olarak tanımlar. Anadolu hekimleri, yarpuz suyunu mide rahatlatıcı, nefes açıcı ve adet söktürücü olarak kullanmışlardır.