- Bitki Adı
- Yakı sakızı
- Bitki Diğer Adları
- Karasakız
- Azerbaycan Adı
- Qarasakız
- Latince Adı
- Scorzonera latifolia
- Almanca Adı
- Breitblättrige Schwarzwurzel
- Arapça Adı
- علكة سوداء
- Farsça Adı
- صمغ سیاه
- Fransızca Adı
- Scorsonère à larges feuilles
- İngilizce Adı
- Broad-leaved viper’s grass
- İtalyanca Adı
- Scorzonera a foglie larghe
- Rusça Adı
- Скорцонера широколистная
- Yunanca Adı
- Σκορτζονέρα πλατύφυλλη
- Bulunduğu Yer
- Orman açıklıkları, dağ etekleri ve Anadolu’nun çeşitli bölgeleri.
- Toplanma Zamanı
- Yaz aylarında sakız salgısı toplanır.
- Kullanılan Bölgesi
- Kökünden elde edilen sakızı.
- Yetiştiği Bölgeler
- Anadolu, Kafkasya ve Doğu Akdeniz bölgeleri.
BİTKİ TANIMI
Çok yıllık, geniş yapraklı, köklerinden sakız elde edilen otsu bir bitkidir.
GÜNLÜK KULLANIM
Sakızı çiğnenerek veya bazı geleneksel karışımlarda kullanılmıştır.
MODERN BİLİMDE
Doğal reçineler ve sakızların farmakolojik etkileri üzerine incelemeler yapılmaktadır.
KULLANIM ALANLARI
- Ağız sağlığı,
- Ağrı kesici,
- Diş,
- Kısırlık,
- Kurt düşürmek,
- Mide rahatlatıcı,
YAN ETKİLERİ
Aşırı kullanımı mide rahatsızlıklarına yol açabilir.
HAZIRLANIŞ ŞEKLİ
Sakızı doğrudan çiğnenir veya bazı karışımlara eklenir.
BİTKİ İÇERİĞİ
Yakı sakızı, Asteraceae (papatyagiller) familyasından, Anadolu’ya özgü çok yıllık bir bitkidir. Halk arasında karasakız olarak bilinir. Bitkinin köklerinden ve gövdesinden elde edilen koyu reçine tıbbi ve geleneksel tedavilerde kullanılır. İçeriğinde inülin, reçine, kauçuk, saponinler, flavonoidler ve polifenolik bileşikler bulunur.
BİTKİ ETKEN MADDESİ
Başlıca etken maddeleri inülin, skorzol, skorzolosit, flavonoidler (apigenin, luteolin) ve fenolik asitlerdir. Bu bileşikler antioksidan, antienflamatuar, yara iyileştirici, sindirim düzenleyici ve bağışıklık güçlendirici etkiler gösterir.
BİTKİNİN İLAÇ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ETKEN MADDESİ
Scorzonera türlerinden elde edilen inülin ve polifenoller, ilaç endüstrisinde prebiyotik, metabolizma düzenleyici ve yara iyileştirici formülasyonlarda kullanılmaktadır. Ayrıca, yakı sakızı ekstresi topikal yara kremlerinde ve kas gevşetici preparatlarda destekleyici madde olarak değerlendirilir.
BİTKİ GIDA TAKVİYELERİNDE KULLANILAN EKSTRAKT MADDESİ VAR MI
Evet. Yakı sakızı ekstresi, bağışıklık güçlendirici ve sindirim destekleyici gıda takviyelerinde kullanılmaktadır. Ayrıca, kök özleri prebiyotik inülin kaynağı olarak bağırsak florasını düzenleyici etkisiyle değerlendirilir.
MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK OLARAK KULLANIMI VAR MI
Scorzonera bileşikleri, hücre kültürü araştırmalarında oksidatif stres altında hücre koruyucu etki göstermiştir. Antioksidan genlerin (Nrf2, SOD, GPx) aktivitesini artırırken inflamatuar genlerin (IL-6, COX-2, TNF-α) baskılanmasına neden olmuştur. Ayrıca, fibroblast hücrelerinde kolajen sentezini artırarak yara iyileşmesini hızlandırdığı belirlenmiştir.
LOKMAN HEKİMLERDEN KISA GERÇEK FORMÜLLER VEYA KULLANIMI
İbn-i Sina, 'yarayı kurutan ve doku yenileyen reçineler' arasında benzer nitelikte bitkilerden söz etmiştir. Davud el-Antaki, karasakız reçinesini 'kas ağrılarında yakı olarak kullanılan ve iltihabı çözen' bir madde olarak tarif eder. Anadolu hekimleri, yakı sakızını ısıtarak lapa hâlinde ağrılı bölgelere uygulamış ve içten sindirimi kolaylaştırmak için kaynatılmış suyu kullanmışlardır.